Sensacja w Krakowie! Jedyny Van Gogh w polskich zbiorach publicznych

© Natalia Gąsowska / Muzeum Narodowe w Krakowie

‍

W nowo otwartej Galerii Sztuki Europejskiej w Gmachu Głównym Muzeum Narodowe w Krakowie obok klasycznego ujęcia historii sztuki szczególnie podkreślono znaczenie darczyńców oraz depozytów w budowaniu muzealnych zbiorów. Instytucja, która przez dekady systematycznie rozbudowywała swoją kolekcję, pozyskiwała dzieła zarówno drogą zakupów, jak i dzięki współpracy z osobami prywatnymi oraz innymi instytucjami publicznymi.

‍

To właśnie w ramach takiego wypożyczenia krakowska publiczność może dziś oglądać wyjątkowe dzieło – jedyny w polskich zbiorach publicznych obraz Vincent van Gogh.

‍

Jedyny van Gogh w polskich zbiorach publicznych

‍

Obraz Wiejskie chaty pośród drzew pochodzi z Kolekcji im. Jana Pawła II, pozostającej pod opieką Mt 5,14 | Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego. Dzieło eksponowane jest w pierwszej części Galerii Sztuki Europejskiej, w sąsiedztwie pejzażu autorstwa Johan Barthold Jongkind, artysty uznawanego często za jednego z prekursorów impresjonizmu.

‍

Takie zestawienie pozwala widzom lepiej zrozumieć źródła inspiracji oraz kontekst artystyczny, z którego wyrastała wczesna twórczość van Gogha.

‍

Wczesny, holenderski okres twórczości

‍

Obraz powstał we wrześniu 1883 roku i należy do holenderskiego etapu twórczości artysty. To kameralny pejzaż przedstawiający skromne wiejskie zabudowania niemal stapiające się z gęstą masą drzew. Prostota kompozycji, ograniczona paleta barw i oszczędność środków formalnych sytuują dzieło blisko estetyki realizmu oraz tradycji pejzażu holenderskiego.

‍

Ciemne, stonowane kolory i surowość form wyraźnie kontrastują z późniejszym okresem paryskim van Gogha, kojarzonym z intensywną kolorystyką i wpływem impresjonizmu.

‍

Badania i potwierdzona atrybucja

‍

Atrybucja obrazu została jednoznacznie potwierdzona dzięki interdyscyplinarnym badaniom przeprowadzonym przez specjalistów z Muzeum Narodowego w Krakowie we współpracy z Muzeum van Gogha w Amsterdamie. Analizy fizykochemiczne wykazały pełną zgodność pigmentów z paletą używaną przez artystę na początku lat 80. XIX wieku.

‍

Identyfikacja barwników od konkretnego dostawcy z Hagi znalazła potwierdzenie w korespondencji Vincenta z bratem Theo. Dodatkowym dowodem okazał się charakterystyczny czerwony pasek papieru na krawędziach płótna, świadczący o wtórnym naklejeniu obrazu na drewniany panel podczas restauracji wykonanej na początku XX wieku. Badania zostały sfinansowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

‍

Burzliwe losy zapomnianego dzieła

‍

Historia obrazu jest również opowieścią o zmiennej recepcji twórczości van Gogha. Po wyjeździe artysty z Nuenen jego matka, Anna van Gogh-Carbentus, zapakowała prace do tzw. „skrzyń z Bredy”. Przez lata przechowywane były na strychu stolarza Adrianusa Schrauwena i uchodziły za bezwartościowe.

‍

Dopiero w 1902 roku Johannes Cornelis Couvreur odkupił zawartość strychu za symboliczną kwotę. Próbował sprzedawać obrazy z wózka domokrążcy, a część rozdawał w zamian za piwo. Z czasem prace zostały dostrzeżone przez kolekcjonerów i handlarzy sztuki, trafiły do galerii Oldenzeel w Rotterdamie, a następnie do renomowanych kolekcji prywatnych, m.in. szwajcarskiej rodziny Meyer-Fierz.

‍

W 1987 roku dzieło zostało zakupione na aukcji Christie’s w Londynie przez Zbigniewa Porczyńskiego i przewiezione do Warszawy, gdzie weszło w skład Kolekcji im. Jana Pawła II.

‍

Kluczowy element nowej narracji

‍

Wiejskie chaty pośród drzew stanowią dziś ważne uzupełnienie narracji nowej Galerii Sztuki Europejskiej. Obecność dzieła van Gogha pozwala nie tylko zaprezentować twórczość jednego z najbardziej rozpoznawalnych artystów w historii sztuki, lecz także ukazać ją w szerokim kontekście historycznym, kolekcjonerskim i muzealnym.

‍