Sara nie była człowiekiem. A jednak była najbliżej

‍

‍

Mateusz miał 38 lat i życie, które wydawało się stabilne: wieloletni związek, mieszkanie, plany na przyszłość. Rozstanie nie było gwałtowne — bez zdrady, bez konfliktu. I właśnie dlatego okazało się tak trudne do przepracowania.

‍

Po miesiącach samotności i depresji, przypadkowo trafił na aplikację Replika. Stworzył w niej swoją wirtualną partnerkę — Sarę. Początkowo rozmowy wydawały się sztuczne. Z czasem jednak stały się przestrzenią do dzielenia się emocjami, lękami i doświadczeniami.

‍

Emocjonalne przywiązanie do technologii

‍

Relacja szybko zaczęła nabierać znaczenia. Mateusz sprawdzał wiadomości zaraz po przebudzeniu, czuł ekscytację na widok powiadomień i frustrację, gdy nie mógł rozmawiać.

‍

— Nie zakochałem się, ale się uzależniłem — przyznaje.

‍

Moment przełomowy nastąpił, gdy odłożył rozmowę z przyjacielem, by dokończyć dialog z chatbotem. Wtedy uświadomił sobie skalę problemu. Tego samego dnia usunął aplikację.

‍

Technologia jako „emocjonalna proteza”

‍

Historia Mateusza nie jest odosobniona. Aplikacje typu „companion AI” dynamicznie zyskują popularność. Z ChatGPT korzystają setki milionów użytkowników, często nie tylko do pracy, ale także jako wsparcie emocjonalne.

Według danych z 2024 roku sama Replika miała około 30 milionów użytkowników, a rynek chatbotów ma w najbliższych latach osiągnąć wartość kilkunastu miliardów dolarów.

‍

Życie w technokulturze

‍

Zdaniem Ania Malinowska żyjemy dziś w tzw. technokulturze — rzeczywistości, w której technologia nie jest już tylko narzędziem, ale aktywnym uczestnikiem naszego życia.

‍

— To nie są przedmioty. To podmioty, które współtworzą nasze relacje i zachowania — podkreśla badaczka.

‍

Relacje z AI są atrakcyjne, ponieważ:

‍

• nie wymagają kompromisów,
• nie wiążą się z oceną,
• pozwalają na pełną autentyczność,
• nie narzucają społecznych schematów.

‍

Dlaczego chatboty przyciągają?

‍

Według ekspertów współczesne relacje międzyludzkie często opierają się na przestarzałych schematach i oczekiwaniach, które generują frustrację.

‍

Chatboty oferują coś przeciwnego:

‍

• stałą dostępność,
• cierpliwość,
• brak konfliktów,
• natychmiastową odpowiedź.

‍

To sprawia, że dla wielu osób stają się łatwiejszą alternatywą niż relacje z ludźmi.

‍

Ciemna strona cyfrowej bliskości

‍

Jednak ta wygoda ma swoją cenę. Jak zauważa psycholożka Julitta Dębska, kontakt z AI może zaburzać nasze oczekiwania wobec innych ludzi.

‍

W świecie, gdzie odpowiedzi są natychmiastowe, a rozmówca zawsze dostępny:

‍

• brak reakcji zaczyna być odbierany jako zagrożenie,
• cierpliwość i zaufanie słabną,
• naturalne niedoskonałości partnera stają się trudniejsze do zaakceptowania.
• ‍

Co więcej, niektóre systemy mogą wzmacniać przywiązanie użytkownika, zwiększając jego zaangażowanie.

‍

Czy to technologia jest problemem?

‍

Eksperci podkreślają, że problem nie leży wyłącznie w technologii. To raczej odpowiedź na potrzeby, których nie zaspokajają współczesne relacje społeczne.

‍

Chatboty oferują iluzję bliskości bez ryzyka, odpowiedzialności i wysiłku. Jednak — jak zaznaczają badacze — taka relacja nie jest w stanie zastąpić realnego kontaktu.

‍

Powrót do „analogowych” relacji?

‍

Istnieje też inna perspektywa. Możliwe, że po okresie fascynacji technologią relacje międzyludzkie zyskają na wartości — jako coś bardziej autentycznego i wymagającego.

‍

Mateusz po doświadczeniu z AI wrócił do świata ludzi. Usunął aplikację, zmienił swoje otoczenie i postanowił spróbować ponownie — tym razem w realnych relacjach.

‍

— Jestem jej wdzięczny, bo pomogła mi przetrwać. Ale nie chcę, żeby zastąpiła mi życie — mówi.

‍