Darmowa szkoła, kosztowna rzeczywistość

‍

‍

Rozszerzenie zasady bezpłatnej edukacji w szkołach podstawowych w Belgii wywołuje rosnące kontrowersje. Nowa regulacja — zawarta w okólniku 9692 — zakłada objęcie darmowymi materiałami uczniów do 5. klasy, a w kolejnym roku także 6. klasy.

‍

Choć na pierwszy rzut oka wydaje się to krokiem w stronę większej równości, nie wszyscy podzielają entuzjazm. Krytyczne stanowisko przedstawił Bruno Hendrickx, dyrektor Collège Cardinal Mercier.

‍

„Równość” czy uproszczenie?

‍

Zdaniem Hendrickxa idea darmowej edukacji jest trudna do zakwestionowania — właśnie dlatego może być wykorzystywana jako hasło, pod którym kryją się nie do końca przemyślane decyzje.

‍

W jego ocenie obecne podejście nie prowadzi do realnej równości, lecz do ujednolicenia świadczeń bez względu na potrzeby. Zamiast wsparcia dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji, wszyscy otrzymują to samo — niezależnie od dochodów.

‍

Więcej uczniów, mniej pieniędzy

‍

Największe kontrowersje budzi jednak kwestia finansowania. Jak wskazuje dyrektor, budżety przeznaczone na materiały szkolne zostały znacząco ograniczone:

‍

• w przedszkolach: z około 60 euro do 20 euro na ucznia,
• w szkołach podstawowych: z około 76 euro do 25 euro na ucznia.

‍

Oznacza to redukcję środków o ponad dwie trzecie, przy jednoczesnym rozszerzeniu programu na większą liczbę uczniów.

‍

W praktyce szkoły mają więc realizować ambitniejszą politykę przy znacznie mniejszych zasobach.

‍

Systemowe nierówności w finansowaniu

‍

Problem pogłębia istniejąca od lat dysproporcja w finansowaniu edukacji. Szkoły podstawowe otrzymują około 200 euro na ucznia w ramach kosztów funkcjonowania, podczas gdy w szkolnictwie średnim kwota ta wynosi około 450 euro.

‍

To historyczne nierówności, które — jak podkreśla Hendrickx — nie zostały dotąd skorygowane, a nowe regulacje jedynie je uwypuklają.

‍

„Wyłączcie ogrzewanie, kupcie kredki”

‍

W sytuacji niedoborów finansowych Fédération Wallonie-Bruxelles sugeruje szkołom pokrywanie braków z budżetów operacyjnych.

‍

To właśnie ten mechanizm stał się źródłem najbardziej dosadnej krytyki. Zdaniem dyrektora oznacza to konieczność ograniczania wydatków na podstawowe potrzeby — jak ogrzewanie czy utrzymanie budynków — aby sfinansować materiały szkolne.

‍

Ryzyko pogłębienia nierówności

‍

Paradoksalnie, rozwiązanie mające wyrównywać szanse może prowadzić do ich zwiększenia. Szkoły dysponujące dodatkowymi źródłami wsparcia — jak aktywne rady rodziców czy lokalne dotacje — będą w stanie uzupełnić braki.

‍

Placówki bez takiego zaplecza pozostaną z ograniczonymi środkami, co może prowadzić do powstania systemu „dwóch prędkości” w edukacji.

‍

Dwie propozycje rozwiązania

‍

Hendrickx wskazuje na dwa możliwe kierunki zmian:

‍

1. Realne zwiększenie finansowania szkół podstawowych do poziomu zbliżonego do szkolnictwa średniego, co pozwoliłoby na rzeczywistą realizację idei darmowej edukacji.
2. Powrót do modelu lokalnego wsparcia, w którym szkoły — znające sytuację swoich uczniów — samodzielnie organizują pomoc dla najbardziej potrzebujących.

‍

Między ideą a rzeczywistością

‍

Autor opinii podkreśla, że problemem nie jest sama idea darmowej edukacji, lecz sposób jej wdrożenia. W jego ocenie obecna reforma jest niedofinansowana, uproszczona i oparta bardziej na założeniach ideologicznych niż na analizie realnych potrzeb.

‍

Efekt? Polityka, która — mimo szlachetnych intencji — może prowadzić do pogorszenia jakości edukacji i pogłębiania nierówności.

‍